मुंबई ।
येथील शिवाजी पार्क परिसर आज शुक्रवार, दि. 2 ऑक्टोबर 2026 रोजी CJPच्या आंदोलनामुळे चांगलाच चर्चेत आला. कॉक्रोच जनता पार्टीचे संस्थापक अभिजीत दिपके (Cockroach Janta Party Abhijit Dipke) यांच्या नेतृत्वाखाली हे आंदोलन करण्यात आले. मुख्य निवडणूक आयुक्त ज्ञानेश कुमार (Chief Election Commissioner CEC Gyanesh Kumar) यांच्या राजीनाम्याची मागणी हा आंदोलनाचा प्रमुख मुद्दा होता.
विशेषतः मतदार याद्यांच्या Special Intensive Revision (SIR) प्रक्रियेवरून निर्माण झालेल्या वादाच्या पार्श्वभूमीवर CJPने केंद्र निवडणूक आयोगाच्या कामकाजावर प्रश्न उपस्थित केले.
View this post on Instagram
या आंदोलनाला सुरुवातीपासूनच प्रशासकीय अडथळ्यांचा सामना करावा लागला. मुंबई पोलिसांनी शिवाजी पार्कमधील प्रस्तावित आंदोलनाला परवानगी नाकारली होती. सार्वजनिक सभा घेण्यासंबंधीचे नियम, आवश्यक नागरी परवानगीचा अभाव तसेच वाहतूक आणि आपत्कालीन सेवांच्या हालचालींवर परिणाम होण्याची शक्यता ही कारणे पोलिसांकडून देण्यात आली होती. तरीही CJPने आंदोलन करण्याचा निर्णय कायम ठेवला आणि अखेर शिवाजी पार्कच्या गेट क्रमांक 6 परिसरात आंदोलन करण्यात आले.
आंदोलनादरम्यान मोठ्या संख्येने तरुण सहभागी झाल्याचे नोंदवले गेले आहे. निषेधासाठी प्लॅकार्ड, घोषणा, व्यंगात्मक मजकूर आणि लोकप्रिय चित्रपटांतील संवादांचा वापर करण्यात आला. काही फलकांवर ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणी करण्यात आली. आंदोलनाला अभिनेता नसीरुद्दीन शाह (Actors Naseeruddin Shah) आणि शबाना आझमी (Actress Shabana Azmi) यांच्यासह काही कलावंतांचा सार्वजनिक सहभाग किंवा पाठिंबा मिळाल्याचे वृत्त आहे.
View this post on Instagram
या आंदोलनामागील मुख्य पार्श्वभूमी निवडणूक आयोगातील कथित अंतर्गत मतभेद आणि SIR प्रक्रिया आहे. 25 सप्टेंबरला प्रसिद्ध झालेल्या Indian Expressच्या तपासणी अहवालानुसार, निवडणूक आयुक्त सुखबीर सिंह संधू (Election Commissioners Sukhbir Singh Sandhu) आणि विवेक जोशी (Vivek Joshi) यांनी दहा महिन्यांत किमान 14 वेळा काही निर्णय आणि प्रक्रियांवर लेखी आक्षेप नोंदवले होते. हे आक्षेप नवीन मतदारांची नोंदणी, मतदारांची नावे वगळणे किंवा पुनर्स्थापित करणे, Form 6 मधील बदल तसेच मतदार यादीशी संबंधित डिजिटल व्यवस्थापन अशा बाबींशी निगडित असल्याचे अहवालात नमूद करण्यात आले.
याच संदर्भात SIR प्रक्रियेत 30 राज्ये आणि केंद्रशासित प्रदेशांमधील मसुदा मतदार याद्यांमधून 13 कोटींपेक्षा अधिक नावे वगळली गेल्याचे Indian Expressच्या अहवालात नमूद आहे. मात्र येथे एक महत्त्वाचा फरक समजून घेणे आवश्यक आहे. हा आकडा मसुदा मतदार याद्यांशी संबंधित आहे; प्रत्येक नाव कायमस्वरूपी मतदार यादीतून काढले गेले आहे, असा अर्थ त्यातून थेट निघत नाही. दुरुस्ती, दावा आणि हरकतींच्या प्रक्रियेद्वारे नावे पुन्हा समाविष्ट होऊ शकतात.
View this post on Instagram
दुसरीकडे, निवडणूक आयोगाने या आरोपांवर वेगळी भूमिका मांडली आहे. आयोगाच्या अधिकाऱ्यांनी सर्व महत्त्वाचे निर्णय, SIRसह, तीनही निवडणूक आयुक्तांच्या संमतीने आणि एकमताने घेतले असल्याचे स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे निवडणूक आयोगात निर्णय प्रक्रियेबाबत प्रत्यक्ष मतभेद किती प्रमाणात होते, हा मुद्दा सध्या सार्वजनिक चर्चेचा आणि परस्परविरोधी दाव्यांचा विषय आहे.
आंदोलनादरम्यान ‘Gen Next Mumbai’ नावाच्या गटाने CJPच्या भूमिकेला विरोध करणारे स्वतंत्र आंदोलन केल्याचेही वृत्त समोर आले. शिवाजी पार्कमधील काही रहिवाशांनी ध्वनीप्रदूषणाबाबत आक्षेप घेतल्याची माहितीही समोर आली. त्यामुळे या आंदोलनाला केवळ राजकीय विरोधाच्या चौकटीत न पाहता, सार्वजनिक जागेचा वापर, आंदोलनाचा अधिकार आणि निवडणूक प्रक्रियेतील पारदर्शकता या तीनही मुद्द्यांवर चर्चा झाली.
View this post on Instagram
CJPने मुंबईनंतर देशातील इतर शहरांमध्येही आंदोलन सुरू ठेवण्याची घोषणा केली आहे. संघटनेच्या नेत्यांनुसार, गोवा, बंगळुरू, पश्चिम बंगाल, उत्तर प्रदेश, पाटणा आणि रांची यांसह विविध ठिकाणी निदर्शने केली जातील आणि पुढील टप्प्यात दिल्लीतील जंतरमंतरवर आंदोलन करण्याचा कार्यक्रम आहे. CJPने 6 ऑक्टोबरच्या विरोधकांच्या स्वतंत्र आंदोलनापासून स्वतःला वेगळे ठेवणार असल्याचेही सांगितले आहे.
सध्या उपलब्ध माहितीनुसार, CJPचे आंदोलन हे ज्ञानेश कुमार यांच्या राजीनाम्याची मागणी, SIR प्रक्रियेवरील आक्षेप आणि निवडणूक आयोगाच्या निर्णयपद्धतीविषयीच्या प्रश्नांभोवती केंद्रित आहे.
मात्र SIRबाबतचे सर्व आरोप सिद्ध झाले आहेत, असा निष्कर्ष उपलब्ध स्रोतांवरून काढता येत नाही. एकीकडे Indian Expressच्या तपासणी अहवालात आयुक्तांच्या लेखी आक्षेपांची माहिती आहे, तर दुसरीकडे निवडणूक आयोगाने सर्व निर्णय एकमताने झाल्याचे स्पष्ट केले आहे. त्यामुळे पुढील कायदेशीर, प्रशासकीय किंवा निवडणूक प्रक्रियेतून या वादाचे स्वरूप अधिक स्पष्ट होऊ शकते.
‘जय श्री राम’च्या घोषणांनी उडाला गोंधळ
आंदोलन सुरू असतानाच अचानक काही अनपेक्षित चेहरे भगवे मफलर घालून पोहोचले आणि त्यांनी ‘जय श्री राम’च्या घोषणाबाजीला सुरुवात केली. दोन वेगवेगळ्या गटांमधील विचारसरणीच्या संघर्षामुळे परिसरात तणावाचे वातावरण निर्माण झाले होते. परंतु, मुंबई पोलिसांनी तात्काळ धाव घेत घोषणाबाजी करणाऱ्या त्या कार्यकर्त्यांना बाजूला नेले आणि परिस्थितीवर पूर्ण नियंत्रण मिळवले. त्यामुळे कोणतीही अनुचित घटना घडली नाही.