मुंबई ।
भारतीय दूरसंचार नियामक प्राधिकरणाने (TRAI) प्रीपेड मोबाइल रिचार्जच्या पर्यायांबाबत नवे नियम लागू केले आहेत. या बदलांनुसार Jio, Airtel आणि Vodafone Idea (Vi) यांसह दूरसंचार कंपन्यांना डेटा नको असलेल्या ग्राहकांसाठी अधिक Voice आणि SMS-only Special Tariff Vouchers (STVs) उपलब्ध करून द्यावे लागणार आहेत.
TRAIने Telecom Consumer Protection (Thirteenth Amendment) Regulations, 2026 हे नियम 22 सप्टेंबर 2026 रोजी जारी केले. या निर्णयामागे कमी उत्पन्न असलेले ग्राहक, इंटरनेटची गरज नसलेले वापरकर्ते आणि मुख्यतः कॉल व SMSसाठी मोबाइल वापरणारे ग्राहक यांना अधिक पर्याय उपलब्ध करून देण्याचा उद्देश आहे.
‘ऑक्टोबर’मध्ये पर्यटनाचे नियोजन करताय? हवामान, गर्दीचा विचार करता ही १० ठिकाणे उत्तम पर्याय
नव्या नियमांमध्ये नेमके काय बदलले?
TRAIच्या नियमानुसार, कंपन्यांनी त्यांच्या Voice, SMS आणि Data असलेल्या STV योजनांच्या 30 दिवस किंवा त्यापेक्षा कमी वैधतेच्या कालावधीशी संबंधित Voice-SMS-only पर्याय उपलब्ध करून द्यायचे आहेत. या योजनांच्या दरात डेटा सेवा नसल्यामुळे योग्य प्रमाणात कपात करणे अपेक्षित आहे.
याशिवाय, ग्राहकांना दर महिन्याला एकाच तारखेला नूतनीकरण करता येईल असा किमान एक Voice-SMS-only प्लॅन उपलब्ध करून द्यावा लागणार आहे. उदाहरणार्थ, एखाद्या ग्राहकाचा रिचार्ज दर महिन्याला 10 तारखेला नूतनीकरणासाठी असेल आणि एखाद्या महिन्यात ती तारीख उपलब्ध नसेल, तर त्या महिन्याच्या शेवटच्या दिवशी नूतनीकरण करता येईल.
कंपन्यांना केवळ छोट्या वैधतेचे पर्यायच नव्हे, तर किमान एक दीर्घ वैधतेचा Voice-SMS-only STV देखील उपलब्ध करून द्यावा लागणार आहे.
याचा ग्राहकांना काय फायदा होऊ शकतो?
सध्या मोबाइल रिचार्जच्या अनेक योजनांमध्ये कॉल, SMS आणि इंटरनेट डेटा एकत्र दिला जातो. मात्र प्रत्येक ग्राहकाला मोबाइल डेटाची गरज असतेच असे नाही. काही ग्राहक इंटरनेटसाठी Wi-Fi वापरतात, तर काही जण फोनचा वापर मुख्यतः कॉल आणि SMSसाठी करतात. अशा ग्राहकांना त्यांच्या गरजेनुसार डेटा नसलेला पर्याय निवडण्याची अधिक संधी मिळू शकते.
TRAIने एप्रिल 2026 मध्ये या बदलांचा मसुदा सार्वजनिक चर्चेसाठी ठेवला होता. त्यावर 1,132 प्रतिक्रिया प्राप्त झाल्यानंतर आणि 15 जून 2026 रोजी Open House Discussion झाल्यानंतर अंतिम नियम निश्चित करण्यात आले.
Voice-SMS-only आणि मासिक नूतनीकरणाचे पर्याय होईल उपलब्ध
या नियमांचा अर्थ असा नाही की, प्रत्येक ग्राहकाचा सध्याचा 28 दिवसांचा रिचार्ज आपोआप 30 दिवसांचा होणार आहे किंवा Jio, Airtel आणि Vi यांच्या सर्व विद्यमान योजनांच्या किमती तात्काळ कमी होतील. नियमांचा मुख्य भर कंपन्यांनी आवश्यक प्रकारचे नवे Voice-SMS-only आणि मासिक नूतनीकरणाचे पर्याय उपलब्ध करून देण्यावर आहे. त्यामुळे प्रत्येक कंपनी कोणत्या किंमतीत आणि कोणत्या लाभांसह योजना आणते, हे त्यांच्या स्वतंत्र प्लॅननुसार बदलू शकते.
TRAIच्या या बदलामुळे विशेषतः डेटा न वापरणाऱ्या प्रीपेड ग्राहकांना त्यांच्या वापरानुसार रिचार्ज निवडण्याचे अधिक स्वातंत्र्य मिळण्याची अपेक्षा आहे. मात्र प्रत्यक्षात Jio, Airtel आणि Vi कोणते नवीन प्लॅन आणि दर जाहीर करतात, हे पाहणे महत्त्वाचे ठरणार आहे.