Dussehra 2026 : Date, Muhurat Timing : यंदाच्या वर्षी दसरा म्हणजेच विजयादशमी २०२६ मध्ये नेमका कधी साजरा करायचा, असा प्रश्न अनेकांना पडला आहे. यंदाची विजयादशमी मंगळवार, दि. २० ऑक्टोबर २०२६ रोजी साजरी केली जाणार आहे. मात्र, देशातील काही राज्यांमध्ये स्थानिक धार्मिक परंपरा आणि पंचांगानुसार बुधवार दि. २१ ऑक्टोबरला साजरी केली जाणार आहे.
त्यामुळे दसऱ्याची पूजा, सीमोल्लंघन, शस्त्रपूजा किंवा रावणदहनाचे नियोजन करण्यापूर्वी आपल्या शहरातील वेळा तपासणे आवश्यक आहे. पंचांगानुसार, देशातील बहुतांश राज्यात २० ऑक्टोबर ही विजयादशमीची तारीख नमूद केली आहे.
दि. २० आणि दि. २१ बाबत नेमका संभ्रम कोणता?
हिंदू पंचांगातील तिथीची सुरुवात आणि समाप्ती मध्यरात्रीच्या घड्याळानुसार नव्हे, तर धार्मिक विधींसाठी महत्त्वाच्या मानल्या जाणाऱ्या सूर्योदय आणि दिवसाच्या कालखंडांनुसार विचारात घेतली जाते. त्यामुळे काही सणांच्या तारखांबाबत देशातील वेगवेगळ्या प्रदेशांत फरक असू शकतो.
२०२६ मध्ये विजयादशमीची दशमी तिथी दि. २० ऑक्टोबर रोजी दुपारी १२ वाजून ५० मिनिटांनी सुरू होऊन दि. २१ ऑक्टोबर रोजी दुपारी २ वाजून ११ मिनिटांनी संपणार असल्याची माहिती द्रिक पंचांगाने (Drikpanchang) दिली आहे. त्यामुळे बहुतांश भागांत दि. २० ऑक्टोबरला दसरा साजरा केला जाणार आहे. तसेच पश्चिम बंगालमध्ये दुर्गापूजेच्या परंपरेनुसार विजयादशमी दि. २१ ऑक्टोबरला पाळली जाणार आहे.
विजय मुहूर्ताची वेळ कोणती ? (Timing of Vijay Muhurat)
दसऱ्याच्या दिवशी विजय मुहूर्ताला (Vijay Muhurat) विशेष महत्त्व दिले जाते. या काळात शस्त्रपूजा, अपराजिता पूजा आणि सीमोल्लंघन यांसारखे धार्मिक विधी करण्याची परंपरा आहे. द्रिक पंचांगानुसार, गुजरातमधील भुज येथे दि. २० ऑक्टोबर रोजी विजय मुहूर्त दुपारी २ वाजून ३१ मिनिटांपासून ३ वाजून १७ मिनिटांपर्यंत आहे. हा कालावधी ४६ मिनिटांचा आहे.
मात्र, हा मुहूर्त भुज शहरासाठी दिलेला असल्याने तो नाशिक, पुणे, मुंबई किंवा महाराष्ट्रातील प्रत्येक शहरासाठी तंतोतंत लागू होईल असे नाही. स्थानिक सूर्योदय आणि पंचांगानुसार वेळेत थोडाफार फरक पडू शकतो. त्यामुळे महाराष्ट्रातील नागरिकांनी आपल्या शहरासाठी उपलब्ध असलेले पंचांग तपासावे. रावणदहनाची वेळही स्थानिक आयोजक आणि सार्वजनिक कार्यक्रमांच्या वेळापत्रकानुसार वेगळी असू शकते.
दसऱ्याचे धार्मिक महत्त्व (Religious Significance of Dussehra)
दसरा हा वाईटावर चांगल्याचा विजय दर्शवणारा सण मानला जातो. रामायणातील कथेनुसार, भगवान श्रीरामांनी रावणाचा पराभव केला. या विजयाच्या स्मरणार्थ अनेक ठिकाणी रावण, कुंभकर्ण आणि मेघनाद यांच्या प्रतिकात्मक पुतळ्यांचे दहन केले जाते. दुसरीकडे, नवरात्रोत्सवाच्या समाप्तीशीही विजयादशमीचा संबंध आहे.
देवी दुर्गेने महिषासुराचा पराभव केल्याच्या धार्मिक कथेशी हा दिवस जोडला जातो. त्यामुळे देशातील विविध भागांत दसरा वेगवेगळ्या पद्धतींनी साजरा केला जातो. महाराष्ट्रात विजयादशमीच्या दिवशी शमीच्या पानांचे पूजन, आपट्याची पाने प्रतीकात्मक सोन्याप्रमाणे वाटणे, सीमोल्लंघन आणि शस्त्रपूजा अशा परंपरा अनेक ठिकाणी पाळल्या जातात. या प्रथा कुटुंब, गाव आणि स्थानिक परंपरेनुसार बदलू शकतात.
दसऱ्याचे नियोजन करताना घ्यावयाची काळजी!
दसऱ्याच्या दिवशी धार्मिक विधी करायचे असल्यास स्थानिक पंचांगानुसार पूजेची वेळ निश्चित करावी. सार्वजनिक रावणदहनाच्या कार्यक्रमाला जाणार असल्यास आयोजकांनी जाहीर केलेली वेळ आणि ठिकाण तपासावे. तसेच, सुट्टीसाठी प्रवासाचे नियोजन करणाऱ्या कुटुंबांनी शाळा किंवा कार्यालयाकडून मिळालेल्या अधिकृत माहितीलाच प्राधान्य द्यावे.